Badanie polisomnograficzne – na czym polega badanie snu?

Badanie polisomnograficzne, nazywane też polisomnografią lub badaniem snu, jest jednym z najdokładniejszych badań wykorzystywanych w diagnostyce zaburzeń snu. Pozwala ocenić, jak organizm funkcjonuje podczas snu: jak wygląda oddychanie, saturacja, tętno, ruchy ciała, wybudzenia i przebieg snu.

Polisomnografia jest szczególnie ważna przy podejrzeniu zaburzeń oddychania w czasie snu, takich jak obturacyjny bezdech senny. Badanie może pomóc wyjaśnić, dlaczego pacjent chrapie, budzi się niewyspany, ma przerwy w oddychaniu, poranne bóle głowy albo dużą senność w ciągu dnia.

Na tej stronie wyjaśniamy, na czym polega badanie polisomnograficzne, czym różni się od poligrafii, kiedy warto je wykonać, jak się przygotować i co może oznaczać wynik badania.

Czym jest polisomnografia?

Polisomnografia to badanie wykonywane zwykle w nocy, podczas snu pacjenta. W trakcie badania rejestrowane są różne parametry organizmu, które pozwalają ocenić jakość snu oraz ewentualne zaburzenia oddychania.

W zależności od rodzaju badania i wyposażenia pracowni polisomnografia może obejmować między innymi:

• przepływ powietrza przez nos i usta,
• ruchy oddechowe klatki piersiowej i brzucha,
• saturację, czyli poziom tlenu we krwi,
• tętno i pracę serca,
• pozycję ciała podczas snu,
• chrapanie,
• ruchy nóg,
• napięcie mięśni,
• ruchy gałek ocznych,
• aktywność mózgu potrzebną do oceny faz snu.

Dzięki temu badanie może pokazać nie tylko, czy występują przerwy w oddychaniu, ale także jak często się pojawiają, czy powodują spadki saturacji i jak wpływają na sen.

Polisomnografia a poligrafia – czym się różnią?

W diagnostyce bezdechu sennego często spotyka się dwa pojęcia: polisomnografia i poligrafia. Oba badania są wykorzystywane do oceny snu i oddychania, ale nie są tym samym.

Badanie	Co ocenia?	Kiedy może być stosowane?
Polisomnografia	Szerszy zakres parametrów, w tym sen, oddychanie, saturację, tętno, ruchy, wybudzenia i często fazy snu.	Przy pełniejszej diagnostyce zaburzeń snu, niejasnych objawach, podejrzeniu kilku problemów jednocześnie lub gdy lekarz potrzebuje dokładniejszej oceny.
Poligrafia	Najczęściej skupia się na oddychaniu, saturacji, chrapaniu, tętnie, pozycji ciała i ruchach oddechowych.	Często przy podejrzeniu obturacyjnego bezdechu sennego, szczególnie gdy objawy są typowe.

W praktyce pacjent nie musi sam decydować, które badanie wykonać. Dobór badania zależy od objawów, chorób współistniejących, dostępności placówki oraz decyzji lekarza.

Więcej o diagnostyce i placówkach znajdziesz tutaj: diagnostyka bezdechu sennego.

Kiedy warto wykonać badanie snu?

Badanie snu warto rozważyć, gdy pojawiają się objawy sugerujące bezdech senny albo inne zaburzenia snu. Często pacjent nie zauważa przerw w oddychaniu samodzielnie, ponieważ występują one podczas snu. Zwraca na nie uwagę partner, partnerka albo domownicy.

Najczęstsze powody skierowania na badanie snu to:

• głośne, regularne chrapanie,
• przerwy w oddychaniu obserwowane przez domowników,
• wybudzenia z uczuciem duszenia lub braku powietrza,
• poranne bóle głowy,
• suchość w ustach po przebudzeniu,
• senność w ciągu dnia,
• zasypianie przed telewizorem, w pracy lub jako pasażer,
• problemy z koncentracją i pamięcią,
• uczucie braku regeneracji mimo wielu godzin snu,
• nadciśnienie tętnicze lub trudności z jego kontrolą,
• częste oddawanie moczu w nocy,
• otyłość, duży obwód szyi lub podejrzenie zwężenia dróg oddechowych.

Jeżeli chcesz sprawdzić, czy Twoje objawy pasują do bezdechu, zobacz: objawy bezdechu sennego.

Jak wygląda badanie polisomnograficzne?

Badanie polisomnograficzne zwykle wykonuje się w nocy. W zależności od placówki może odbywać się w pracowni snu, szpitalu, poradni lub w warunkach domowych, jeśli placówka oferuje taki typ diagnostyki.

Przed snem pacjentowi zakładane są czujniki i elektrody. Mogą znajdować się na głowie, twarzy, klatce piersiowej, brzuchu, palcu, nogach lub w okolicy nosa. Czujniki są podłączone tak, aby rejestrować sen i oddychanie, ale nie powinny powodować bólu.

Podczas badania pacjent śpi możliwie normalnie. Urządzenie zapisuje dane, które później są analizowane przez personel medyczny. Na tej podstawie przygotowywany jest opis badania i wynik.

Czy podczas badania można normalnie spać?

Wiele osób obawia się, że nie zaśnie z czujnikami. To częsta obawa, ale zwykle nie przekreśla badania. Personel pracowni snu jest przyzwyczajony do tego, że pacjent śpi inaczej niż w domu, częściej się budzi albo zasypia później.

Badanie nie musi wyglądać jak idealna noc snu. Najważniejsze jest uzyskanie wystarczającego zapisu, który pozwoli ocenić oddychanie, saturację i inne parametry. Jeżeli badanie będzie niewystarczające technicznie, placówka może zalecić powtórzenie albo inną formę diagnostyki.

Jak przygotować się do polisomnografii?

Dokładne zalecenia zawsze podaje placówka wykonująca badanie. Warto ich przestrzegać, ponieważ przygotowanie może wpływać na jakość zapisu.

Najczęściej przed badaniem warto:

• przyjść zgodnie z godziną podaną przez placówkę,
• zabrać dokument tożsamości i skierowanie, jeśli jest wymagane,
• zabrać aktualną listę leków,
• zabrać piżamę lub wygodne ubranie do spania,
• unikać alkoholu przed badaniem,
• nie stosować ciężkich kosmetyków, lakierów, żeli i tłustych kremów na twarz lub włosy, jeśli placówka tego wymaga,
• zapytać, czy można przyjmować swoje leki wieczorem i rano,
• zabrać rzeczy potrzebne na noc, podobnie jak przy krótkim pobycie poza domem.

Nie należy samodzielnie odstawiać leków przed badaniem bez uzgodnienia z lekarzem. Dotyczy to szczególnie leków nasennych, uspokajających, kardiologicznych, neurologicznych i leków na ciśnienie.

Co mierzy polisomnografia?

Polisomnografia pozwala zebrać wiele informacji o śnie i oddychaniu. Zakres pomiarów zależy od rodzaju badania, ale najczęściej oceniane są parametry istotne przy rozpoznaniu bezdechu sennego i innych zaburzeń snu.

AHI, ODI i saturacja – co oznaczają w wyniku?

Wynik badania snu może zawierać wiele skrótów i parametrów. Nie wszystkie są łatwe do samodzielnej interpretacji, dlatego wynik powinien zostać omówiony z lekarzem.

Parametr	Co oznacza?	Dlaczego jest ważny?
AHI	Liczba bezdechów i spłyceń oddechu przypadająca średnio na godzinę snu lub zapisu.	Pomaga ocenić nasilenie zaburzeń oddychania podczas snu.
ODI	Wskaźnik spadków saturacji, czyli liczba istotnych obniżeń poziomu tlenu we krwi.	Pokazuje, jak często w czasie snu dochodzi do spadków natlenienia.
Saturacja minimalna	Najniższy zarejestrowany poziom tlenu we krwi podczas badania.	Może wskazywać, jak głębokie były spadki tlenu w nocy.
Czas ze spadkami saturacji	Czas, przez który saturacja utrzymywała się poniżej określonego poziomu.	Pomaga ocenić obciążenie organizmu w nocy.
Pozycja ciała	Informacja, czy pacjent spał na plecach, boku lub w innej pozycji.	Może pokazać, czy bezdech jest silniejszy w pozycji na plecach.

Jeżeli wynik wskazuje na obturacyjny bezdech senny, kolejnym krokiem może być omówienie leczenia, doboru aparatu CPAP lub AutoCPAP oraz maski.

Zobacz również: aparaty do bezdechu sennego oraz maski CPAP.

Czy polisomnografia wykrywa bezdech senny?

Tak, badanie snu jest jednym z podstawowych sposobów oceny zaburzeń oddychania podczas snu. Może pomóc rozpoznać obturacyjny bezdech senny, ocenić jego nasilenie i sprawdzić, czy problem wiąże się ze spadkami saturacji.

Badanie może też pomóc odróżnić typowe chrapanie od sytuacji, w której dochodzi do wielu przerw w oddychaniu i wybudzeń. To ważne, ponieważ samo chrapanie nie zawsze oznacza bezdech, ale chrapanie połączone z sennością, spadkami saturacji i przerwami w oddychaniu wymaga diagnostyki.

Więcej o samej chorobie przeczytasz tutaj: obturacyjny bezdech senny.

Polisomnografia a przewlekłe niewyspanie

Nie każdy pacjent z przewlekłym zmęczeniem ma bezdech senny. Niewyspanie może wynikać także z bezsenności, stresu, pracy zmianowej, zbyt krótkiego snu, bólu, chorób przewlekłych lub leków.

Jednocześnie bezdech senny jest jedną z ważnych przyczyn sytuacji, w której pacjent śpi wiele godzin, a mimo to budzi się niewyspany. Dzieje się tak dlatego, że sen jest wielokrotnie przerywany przez zaburzenia oddychania, nawet jeśli pacjent nie pamięta wybudzeń.

Jeżeli głównym problemem jest brak regeneracji, zobacz też: co to jest deprywacja snu.

Co po badaniu polisomnograficznym?

Po wykonaniu badania pacjent otrzymuje wynik i opis. Wynik powinien zostać omówiony z lekarzem, ponieważ sama liczba AHI nie zawsze wystarcza do pełnej oceny sytuacji. Znaczenie mają także objawy, saturacja, choroby współistniejące, wiek, masa ciała i typ zdarzeń oddechowych.

W zależności od wyniku lekarz może zalecić między innymi:

• obserwację i zmianę nawyków,
• redukcję masy ciała, jeśli występuje nadwaga lub otyłość,
• leczenie laryngologiczne, jeśli problemem jest drożność nosa lub gardła,
• terapię pozycyjną, jeśli bezdech nasila się na plecach,
• aparat CPAP lub AutoCPAP,
• aparat BPAP w wybranych sytuacjach,
• dalszą diagnostykę, jeśli wynik jest niejednoznaczny.

Więcej o działaniach, które mogą ograniczać ryzyko i objawy, znajdziesz tutaj: jak zmniejszyć ryzyko i objawy bezdechu sennego.

Gdy badanie potwierdzi bezdech senny

Jeżeli badanie potwierdzi obturacyjny bezdech senny, lekarz może zalecić terapię dodatnim ciśnieniem w drogach oddechowych. Najczęściej stosuje się aparat CPAP lub AutoCPAP. Urządzenie podaje powietrze przez maskę, pomagając utrzymać drożność dróg oddechowych podczas snu.

Dobór sprzętu powinien wynikać z zaleceń lekarskich, wyniku badania i tolerancji pacjenta. Duże znaczenie ma także maska CPAP, ponieważ źle dobrana maska może powodować przecieki, ucisk, suchość, uczucie duszenia i wybudzenia.

• Aparaty do bezdechu sennego – CPAP, AutoCPAP i BPAP.
• Aparaty AutoCPAP – aparaty automatycznie dopasowujące ciśnienie w ustawionym zakresie.
• Maski CPAP – maski nosowe, donosowe i ustno-nosowe.
• Refundacja NFZ na aparat CPAP i maskę CPAP – informacje dla pacjentów ze zleceniem.

Czy po rozpoczęciu terapii warto kontrolować dane z aparatu?

Tak. Po rozpoczęciu terapii CPAP warto sprawdzić, czy aparat jest używany regularnie, czy maska nie przecieka i czy wskaźnik AHI jest odpowiednio kontrolowany. Wiele problemów z terapią wynika nie z samego aparatu, ale z maski, przecieków, suchości, zbyt krótkiego czasu używania albo trudności z adaptacją.

Sczytanie danych z aparatu może być pomocne, gdy:

• pacjent nadal budzi się niewyspany,
• maska przecieka,
• występuje suchość w ustach lub nosie,
• aparat jest zdejmowany w nocy,
• AHI pozostaje wysokie,
• pacjent ma uczucie duszenia w masce,
• ciśnienie wydaje się za wysokie lub za niskie.

Zobacz: sczytanie danych z aparatu CPAP.

Pomocne strony MiF Zaar

• Obturacyjny bezdech senny – czym jest i dlaczego wymaga diagnostyki.
• Objawy bezdechu sennego – chrapanie, senność, poranne bóle głowy i przerwy w oddychaniu.
• Diagnostyka bezdechu sennego – informacje o badaniu snu i placówkach.
• Co to jest deprywacja snu? – przewlekłe niewyspanie i brak regeneracji.
• Jak zmniejszyć ryzyko i objawy bezdechu sennego? – masa ciała, pozycja snu, alkohol i drożność nosa.
• Aparaty do bezdechu sennego – CPAP, AutoCPAP i BPAP.
• Maski CPAP – dobór maski do terapii.
• Refundacja NFZ – aparat CPAP i maska CPAP z refundacją.
• Kontakt – pomoc po otrzymaniu wyniku badania.

Podsumowanie

Badanie polisomnograficzne to dokładne badanie snu, które pomaga ocenić oddychanie, saturację, tętno, ruchy, wybudzenia i jakość snu. Jest szczególnie przydatne przy podejrzeniu obturacyjnego bezdechu sennego oraz innych zaburzeń snu.

Na badanie warto zgłosić się, gdy występuje głośne chrapanie, przerwy w oddychaniu, senność w ciągu dnia, poranne bóle głowy, niewyspanie mimo wielu godzin snu lub trudne do kontrolowania nadciśnienie.

Jeżeli wynik potwierdzi bezdech senny, kolejnym krokiem jest omówienie leczenia z lekarzem. U wielu pacjentów podstawą terapii jest aparat CPAP lub AutoCPAP oraz dobrze dobrana maska. Po rozpoczęciu leczenia warto kontrolować dane z aparatu, aby sprawdzić skuteczność i komfort terapii.

FAQ – najczęstsze pytania

Co to jest badanie polisomnograficzne?

Badanie polisomnograficzne, czyli polisomnografia, to badanie snu rejestrujące różne parametry organizmu podczas snu. Może obejmować oddychanie, saturację, tętno, pozycję ciała, chrapanie, ruchy, wybudzenia i aktywność potrzebną do oceny faz snu.

Czy polisomnografia boli?

Nie. Badanie nie powinno boleć. Do ciała przyklejane lub zakładane są czujniki, które rejestrują parametry snu i oddychania. Mogą być niewygodne, ale nie są badaniem bolesnym.

Czy trzeba spać całą noc, żeby badanie było ważne?

Nie zawsze. Pacjenci często śpią w pracowni gorzej niż w domu, ale zapis może nadal wystarczyć do oceny. O jakości badania decyduje placówka wykonująca diagnostykę.

Czym różni się polisomnografia od poligrafii?

Polisomnografia zwykle ocenia szerszy zakres parametrów snu, a poligrafia częściej koncentruje się na oddychaniu, saturacji, tętnie, chrapaniu i pozycji ciała. Dobór badania zależy od objawów i decyzji lekarza.

Czy badanie snu wykrywa bezdech senny?

Tak. Badanie snu pomaga wykryć zaburzenia oddychania podczas snu, w tym obturacyjny bezdech senny. Pozwala też ocenić nasilenie problemu i spadki saturacji.

Co oznacza AHI w wyniku badania?

AHI to wskaźnik pokazujący średnią liczbę bezdechów i spłyceń oddechu na godzinę snu lub zapisu. Jest jednym z parametrów używanych do oceny nasilenia zaburzeń oddychania podczas snu.

Co zrobić po otrzymaniu wyniku badania snu?

Wynik należy omówić z lekarzem. Jeśli badanie potwierdzi bezdech senny, lekarz może zalecić leczenie, na przykład aparat CPAP lub AutoCPAP. Następnie warto dobrać odpowiednią maskę i akcesoria.

Czy po badaniu można dostać refundację NFZ na CPAP?

Refundacja zależy od aktualnych zasad, rozpoznania, poprawności zlecenia i uprawnień pacjenta. Po otrzymaniu wyniku i zlecenia warto sprawdzić możliwość realizacji refundacji w sklepie medycznym.

Źródła i dalsza lektura

• NHLBI – Sleep Studies
• Mayo Clinic – Polysomnography
• NHS – Sleep apnoea
• Sleep Foundation – Sleep Study