Jak zmniejszyć ryzyko i objawy bezdechu sennego?

Czy bezdechowi sennemu można zapobiec?

Bezdechowi sennemu nie zawsze da się całkowicie zapobiec. Na ryzyko choroby wpływa nie tylko styl życia, ale także budowa anatomiczna gardła, nosa i żuchwy, wiek, płeć, masa ciała, choroby współistniejące oraz predyspozycje rodzinne.

Można jednak zrobić wiele, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia obturacyjnego bezdechu sennego albo ograniczyć nasilenie objawów, takich jak chrapanie, wybudzenia, senność w ciągu dnia i uczucie niewyspania.

Na tej stronie wyjaśniamy, co realnie może pomóc, kiedy zmiana stylu życia ma sens, kiedy potrzebna jest diagnostyka snu i dlaczego domowe sposoby nie powinny zastępować leczenia, jeśli bezdech senny już występuje.

Spis treści

• Czy można całkowicie zapobiec bezdechowi?
• Redukcja masy ciała
• Spanie na boku
• Ograniczenie alkoholu
• Ostrożność z lekami nasennymi
• Rzucenie palenia
• Poprawa drożności nosa
• Regularny rytm snu
• Aktywność fizyczna
• Kiedy same zmiany stylu życia nie wystarczą?
• Leczenie CPAP i AutoCPAP
• FAQ

Czy można całkowicie zapobiec bezdechowi sennemu?

Nie zawsze. U części osób bezdech senny jest mocno związany z masą ciała, alkoholem, paleniem papierosów, niedrożnością nosa lub pozycją snu. U innych główną rolę odgrywa anatomia: wąskie gardło, cofnięta żuchwa, duży język, przerost migdałków, skrzywiona przegroda nosowa albo przewlekły problem z oddychaniem przez nos.

Dlatego bezpieczniej mówić nie o pewnym „zapobieganiu bezdechowi”, ale o zmniejszaniu ryzyka i ograniczaniu nasilenia objawów. Jeżeli bezdech jest łagodny i zależny od pozycji snu lub masy ciała, zmiany stylu życia mogą wyraźnie pomóc. Jeżeli bezdech jest umiarkowany lub ciężki, często potrzebne jest leczenie zalecone przez lekarza.

Więcej o samej chorobie przeczytasz tutaj: obturacyjny bezdech senny.

Redukcja masy ciała

Nadmierna masa ciała jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka obturacyjnego bezdechu sennego. Tkanka tłuszczowa w okolicy szyi i gardła może sprzyjać zwężaniu dróg oddechowych podczas snu. U części pacjentów redukcja masy ciała może zmniejszyć chrapanie, liczbę bezdechów i uczucie zmęczenia w ciągu dnia.

Nie oznacza to jednak, że bezdech dotyczy wyłącznie osób z nadwagą. Bezdech senny występuje także u osób szczupłych, szczególnie gdy przyczyną jest budowa dróg oddechowych, nosa, żuchwy lub gardła.

Spanie na boku zamiast na plecach

U wielu osób bezdech senny nasila się w pozycji na plecach. W tej pozycji język i tkanki gardła łatwiej cofają się w stronę tylnej ściany gardła, co może zwężać drogę przepływu powietrza.

Jeżeli chrapanie lub bezdechy pojawiają się głównie podczas spania na plecach, pomocna może być zmiana pozycji snu na bok. U części pacjentów stosuje się tak zwaną terapię pozycyjną, czyli rozwiązania utrudniające spanie na plecach.

Sama zmiana pozycji nie zawsze wystarcza. Jeżeli bezdech jest nasilony także na boku albo powoduje duże spadki saturacji, konieczne może być leczenie aparatem CPAP, AutoCPAP albo inną metodą zaleconą przez lekarza.

Więcej o pozycji snu przeczytasz tutaj: bezdech senny – jak spać?.

Ograniczenie alkoholu, szczególnie wieczorem

Alkohol rozluźnia mięśnie gardła i może nasilać chrapanie oraz obturacyjny bezdech senny. Problem jest szczególnie widoczny, gdy alkohol jest spożywany wieczorem, blisko pory snu.

U części pacjentów różnica jest bardzo wyraźna: po alkoholu pojawia się głośniejsze chrapanie, częstsze wybudzenia, większa suchość w ustach i gorsze samopoczucie rano. Jeżeli zauważasz taki związek, ograniczenie alkoholu może być jednym z najprostszych sposobów zmniejszenia nasilenia objawów.

Ostrożność z lekami nasennymi i uspokajającymi

Niektóre leki nasenne, uspokajające, przeciwlękowe lub rozluźniające mogą pogarszać oddychanie podczas snu, ponieważ zmniejszają napięcie mięśni i mogą osłabiać reakcję organizmu na zaburzenia oddychania.

Nie należy jednak samodzielnie odstawiać leków zaleconych przez lekarza. Jeżeli masz podejrzenie bezdechu sennego i przyjmujesz leki nasenne, uspokajające lub przeciwlękowe, omów to z lekarzem prowadzącym.

Rzucenie palenia

Palenie papierosów może nasilać stan zapalny i obrzęk w górnych drogach oddechowych. To może pogarszać drożność nosa i gardła oraz zwiększać ryzyko chrapania i zaburzeń oddychania podczas snu.

Rzucenie palenia jest korzystne nie tylko dla snu, ale także dla układu krążenia, płuc i ogólnego zdrowia. U pacjentów z bezdechem ma to dodatkowe znaczenie, ponieważ nieleczony bezdech może obciążać organizm i pogarszać codzienne funkcjonowanie.

Poprawa drożności nosa

Zatkany nos, alergia, przewlekły nieżyt nosa, polipy nosa albo skrzywiona przegroda mogą utrudniać oddychanie podczas snu. Niedrożność nosa może też pogarszać tolerancję maski CPAP, szczególnie maski nosowej.

Jeżeli często śpisz z otwartymi ustami, budzisz się z suchymi ustami albo masz przewlekle zatkany nos, warto skonsultować się z lekarzem rodzinnym, laryngologiem lub alergologiem. Leczenie nosa nie zawsze usuwa bezdech, ale może poprawić komfort oddychania i ułatwić terapię CPAP.

Regularny rytm snu

Nieregularny sen, zarywanie nocy i duże różnice między dniami roboczymi a weekendem mogą pogarszać jakość snu. U osób z bezdechem sennym niedobór snu może dodatkowo nasilać senność w ciągu dnia i problemy z koncentracją.

Warto zadbać o możliwie stałe godziny snu, unikanie ciężkich posiłków i alkoholu przed snem oraz spokojne przygotowanie do odpoczynku. To nie zastąpi leczenia bezdechu, ale może pomóc ograniczyć część objawów i poprawić tolerancję terapii.

Jeżeli głównym problemem jest przewlekłe niewyspanie, sprawdź też: co to jest deprywacja snu?

Aktywność fizyczna

Regularna aktywność fizyczna wspiera redukcję masy ciała, poprawia wydolność i może korzystnie wpływać na jakość snu. U części osób może zmniejszać nasilenie objawów bezdechu, nawet jeśli masa ciała nie zmienia się bardzo szybko.

Nie chodzi od razu o intensywny trening. Dla wielu pacjentów dobrym początkiem są spacery, rower, spokojne ćwiczenia wzmacniające albo aktywność dobrana do wieku i stanu zdrowia. Osoby z chorobami serca, dużą otyłością, dusznością lub innymi chorobami przewlekłymi powinny omówić plan aktywności z lekarzem.

Kiedy same zmiany stylu życia nie wystarczą?

Zmiany stylu życia są ważne, ale nie zawsze rozwiązują problem. Jeżeli bezdech jest umiarkowany lub ciężki, sama redukcja masy ciała, spanie na boku, poprawa drożności nosa czy ograniczenie alkoholu może nie wystarczyć.

Na diagnostykę warto zgłosić się szczególnie wtedy, gdy występują:

• głośne, regularne chrapanie,
• przerwy w oddychaniu obserwowane przez domowników,
• wybudzenia z uczuciem duszenia lub braku powietrza,
• poranne bóle głowy,
• senność w ciągu dnia,
• problemy z koncentracją,
• nadciśnienie tętnicze,
• kołatanie serca lub choroby sercowo-naczyniowe,
• częste oddawanie moczu w nocy,
• brak regeneracji mimo pozornie długiego snu.

Więcej o objawach znajdziesz tutaj: objawy bezdechu sennego.

Diagnostyka bezdechu sennego

Jeżeli istnieje podejrzenie bezdechu, najważniejszym krokiem jest diagnostyka. Badanie snu pozwala ocenić, czy występują bezdechy, jak często się pojawiają, czy dochodzi do spadków saturacji i czy problem ma charakter obturacyjny, centralny czy mieszany.

Najczęściej wykonuje się poligrafię albo polisomnografię. Wybór badania zależy od objawów, stanu zdrowia i decyzji lekarza.

Więcej o badaniach snu znajdziesz tutaj: diagnostyka bezdechu sennego oraz badanie polisomnograficzne – na czym polega?.

Leczenie CPAP i AutoCPAP

Jeżeli badanie potwierdzi obturacyjny bezdech senny, lekarz może zalecić terapię dodatnim ciśnieniem w drogach oddechowych. Najczęściej stosuje się aparat CPAP lub AutoCPAP. Urządzenie podaje powietrze pod odpowiednim ciśnieniem, aby pomóc utrzymać drogi oddechowe otwarte podczas snu.

Skuteczność terapii zależy nie tylko od aparatu, ale także od dobrze dobranej maski, szczelności, komfortu oddychania i regularnego używania sprzętu. Dlatego tak ważny jest dobór odpowiedniej maski CPAP i kontrola danych z aparatu.

Zobacz także:

• aparaty do bezdechu sennego,
• aparaty AutoCPAP,
• maski CPAP,
• sczytanie danych z aparatu CPAP,
• refundacja NFZ na aparat CPAP i maskę CPAP.

Co realnie pomaga ograniczyć ryzyko i objawy bezdechu?

Czego nie robić przy podejrzeniu bezdechu?

Przy podejrzeniu bezdechu sennego nie warto polegać wyłącznie na domowych sposobach. Opaski na chrapanie, przypadkowe spraye, poduszki lub aplikacje w telefonie mogą dawać złudne poczucie kontroli, ale nie pokazują pełnego obrazu oddychania podczas snu.

Nie należy też samodzielnie dobierać ciśnienia w aparacie CPAP ani zmieniać ustawień terapeutycznych bez zaleceń lekarza lub osoby prowadzącej terapię. Jeśli aparat jest już używany, a objawy nadal występują, pomocne może być sprawdzenie raportu z terapii i ocena szczelności maski.

Pomocne strony MiF Zaar

• Obturacyjny bezdech senny – czym jest i dlaczego wymaga diagnostyki.
• Objawy bezdechu sennego – chrapanie, senność i przerwy w oddychaniu.
• Diagnostyka bezdechu sennego – gdzie i kiedy wykonać badanie snu.
• Badanie polisomnograficzne – na czym polega badanie snu.
• Bezdech senny – jak spać? – pozycja snu, spanie na boku i CPAP.
• Czy CPAP pomaga na chrapanie? – kiedy chrapanie może oznaczać bezdech.
• Aparaty CPAP, AutoCPAP i BPAP – sprzęt do terapii bezdechu.
• Maski CPAP – dobór maski do terapii.
• Skutki uboczne CPAP – suchość, przecieki i adaptacja.
• Refundacja NFZ – aparat CPAP i maska CPAP z refundacją.

Podsumowanie

Bezdechowi sennemu nie zawsze da się całkowicie zapobiec, ale w wielu przypadkach można zmniejszyć ryzyko jego wystąpienia albo ograniczyć nasilenie objawów. Największe znaczenie mają: masa ciała, pozycja snu, ograniczenie alkoholu, niepalenie, drożność nosa, regularny sen, aktywność fizyczna i diagnostyka, gdy pojawiają się objawy.

Jeżeli bezdech senny już występuje, same zmiany stylu życia mogą nie wystarczyć. Wtedy najważniejsze jest wykonanie badania snu i dobranie leczenia zgodnie z wynikiem oraz zaleceniem lekarza. Dobrze dobrany aparat CPAP lub AutoCPAP, odpowiednia maska i regularna kontrola terapii mogą znacząco poprawić komfort snu i codzienne funkcjonowanie pacjenta.

FAQ – najczęstsze pytania

Źródła i dalsza lektura

• NHLBI – Sleep Apnea Treatment
• NHLBI – Sleep Apnea Causes and Risk Factors
• NHS – Sleep apnoea
• Mayo Clinic – Obstructive sleep apnea diagnosis and treatment